Verkeer

Verkeer is één van de grote veroorzakers van luchtvervuiling: roet, fijn stof, stikstofoxiden,... Bovendien veroorzaakt verkeer ook geluidsoverlast.  Hoe schadelijk is verkeer voor je gezondheid? Kom het hier te weten!


SUBTHEMA's

Is verkeer schadelijk voor je gezondheid?


















           Bron figuur: EEA-Eionet

Gemotoriseerd verkeer levert een grote bijdrage aan de emissies van CO, NOx, VOS en CO2. Deze emissies dragen niet alleen bij tot de klimaatverandering, maar ook tot luchtverontreiniging wat een negatieve invloed heeft op je gezondheid.

De luchtkwaliteit in Vlaanderen gaat er op vooruit. Toch behoort Vlaanderen nog steeds tot één van de slechtste regio's van Europa op gebied van fijn stof. Wetenschappers onderzoeken nog steeds aan welke kwaliteit de buitenlucht moet voldoen opdat er geen gezondheidseffecten zouden optreden. Is die er wel? De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vindt alleszins dat de huidige Europese luchtkwaliteitsnormen de gezondheid onvoldoende beschermen.

Gemotoriseerd verkeer is ook een belangrijke bron van geluidshinder. Uit het Vlaamse Schriftelijk Leefomgevingsonderzoek van 2012 blijkt dat ongeveer 10% van de ondervraagden zich ernstig of extreem gehinderd voelt door verkeersgeluid. 

Kiezen voor een actieve verplaatsingswijze (te voet of per fiets) is niet alleen beter voor het milieu, maar ook voor je gezondheid. Onderzoek toont aan dat de voordelen van bewegen vele malen groter zijn dan de nadelen van het inademen van luchtverontreiniging en het risico op fietsongevallen.

Gevolgen voor de gezondheid?

Luchtverontreiniging heeft een grote invloed op de gezondheid. Luchtverontreiniging bestaat uit een mengsel van stoffen die elk hun specifieke gezondheidsimpact hebben (zie ook NOx, fijn stofroetozon,...). Hoe kleiner de deeltjes, hoe dieper ze in de longen terecht komen en hoe schadelijker ze zijn.

Luchtverontreiniging heeft vooral effecten op de luchtwegen en het hart- en vaatstelsel. De gezondheidsimpact is afhankelijk van de schadelijkheid van de stof, de concentratie, de blootstellingsduur en je individuele gevoeligheid. Vooral kinderen, ouderen of mensen met chronische long-, hart- of vaatziekten zijn extra kwetsbaar. 

Gemiddeld gezien verliest elke Vlaming ongeveer één gezond levensjaar door de huidige blootstelling aan fijn stof een leven lang.  Fijn stof is daarmee de grootste milieugerelateerde boosdoener. Blootstelling aan geluidsoverlast staat op de tweede plaats. Ook als je niet naar milieu alleen kijkt, komt fijn stof na roken en overgewicht en obesitas op de derde plaats als risicofactor voor ziektelast in Vlaanderen. 

Om de gezondheidseffecten van verschillende milieupolluenten met elkaar te vergelijken en af te wegen, is de DALY-indicator ontwikkeld. DALY staat voor “disability adjusted life years”. Het aantal DALY’s geeft het aantal verloren gezonde levensjaren weer die een populatie verliest door sterfte of ziekte rekening houdend met de ernst en de duur van de ziekte.  Voor fijn stof berekenden wetenschappers 79 000 DALY's gemiddeld per jaar in Vlaanderen of ongeveer één verloren gezond levensjaar per Vlaming op een heel leven.

De chronische effecten van blootstelling aan fijn stof kost de maatschappij 3,4 miljard euro aan gezondheidskosten per jaar in Vlaanderen. Samen met de effecten van verkeerslawaai overschrijdt dit 5 miljard euro per jaar. 

De problematiek van milieuverontreiniging door verkeer heeft ook een sociale dimensie. Gezinnen met de laagste inkomens en het laagste autobezit wonen dikwijls op die plaatsen waar de gezondheidseffecten van luchtverontreiniging en geluidshinder het grootst zijn.

Wat kan je zelf doen?

Beperk je eigen bijdrage aan luchtverontreiniging en geluidshinder door verkeer:  

  • Verplaats je te voet of met de fiets. Lukt dit niet, neem dan het openbaar vervoer en kies pas in laatste instantie voor je auto.
    Wil je ook autominderen? Smove mee.
  • Heb je toch een auto nodig, kies dan bij voorkeur voor een elektrische wagen of minstens voor een milieuvriendelijke wagen en rij zuinig.

Beperk je blootstelling aan luchtverontreiniging en geluidshinder door verkeer: 

  • Fietsen en wandelen (bewegen) zijn heel goed voor je gezondheid.  De nadelen van het inademen van verontreinigde lucht wegen daar niet tegen op.  Indien mogelijk kies dan een route met weinig verkeer.
  • Vermijd bij wintersmog en verhoogde ozonconcentraties in de zomer zware lichamelijke inspanningen. Bij hoge ozonconcentraties blijf je zelfs beter binnen.
  • Beperk je verplaatsingen met de wagen, want ook in de wagen is de lucht vaak erg vervuild, zeker in de file.
  • Het is belangrijk om je woning blijvend te ventileren en te verluchten om de binnenlucht gezonder te krijgen dan de buitenlucht, ook als je langs een drukke weg woont.  Verlucht in dat laatste geval bij voorkeur buiten de spitsuren en aan de verkeersarme zijde van je woning. Houd nooit alle ramen de hele dag gesloten.
Is fietsen langs een drukke weg gezond of niet?

De gezondheidswinst van bewegen tijdens het fietsen is groter dan de mogelijke gezondheidsrisico’s ten gevolge van de verhoogde blootstelling aan vervuilde lucht (door dieper in te ademen). Je kan dus beter fietsen dan met de auto gaan. Dat is niet alleen beter voor je eigen gezondheid, je vermindert bovendien je eigen bijdrage aan de luchtvervuiling.
We raden wel aan om tijdens het fietsen zo veel mogelijk luchtvervuiling te vermijden. Zoek de meest geschikte route uit waarbij je fietsen langs drukke wegen en tijdens de spitsuren vermijdt. Kies liever een rustige weg die verder weg gelegen is van de drukke weg. Hoe groter de afstand tot de weg, hoe minder luchtvervuiling door verkeer!

Is sporten in open lucht gezond of niet?

Sporten en bewegen is gezond. Laat je niet afschrikken om in open lucht te bewegen omwille van luchtvervuiling. Sporters ademen wel meer lucht in en daarmee ook meer luchtverontreiniging. Maar de gezondheidsvoordelen van sporten wegen ruimschoots op tegenover de negatieve effecten van het inademen van luchtverontreiniging. Er is dus geen enkele reden om het buiten sporten af te raden. Wel raden we aan, als je de keuze hebt, wegen met veel verkeer te mijden en te kiezen voor een rustige weg. Ook voor gevoelige groepen (jonge kinderen, senioren, mensen met chronische long-, hart- en vaatziekten) is het niet aanbevolen om te sporten op dagen met erg slechte luchtkwaliteit (zoals bij smog). Dit kan acute gezondheidsklachten veroorzaken.

Is het beter om te verhuizen als je langs een snelweg woont?

De keuze om ergens te wonen is een compromis waarbij heel wat criteria meespelen (nabijheid familie, werk, verkeersaders of openbaar vervoer, kost- of huurprijs van de woning, kenmerken en kwaliteit van de woning,…). De kwaliteit van de buitenomgeving is slechts één aspect en bovendien eentje met vele facetten. In Vlaanderen is de kans om een ‘risicoloze’ woonplaats te hebben vrijwel nihil. Als er geen drukke verkeersaders zijn, zijn er misschien wel verhoogde concentraties zware metalen in de bodem of de nabijheid van industrie en landbouw.

Op de vraag of je moet verhuizen ten gevolge van fijn stof en de verkeersomgeving is geen kant-en-klaar antwoord mogelijk. Je zal zelf een afweging moeten maken op basis van de criteria die je belangrijk vindt, de risico’s die je aanvaardbaar acht en de alternatieve mogelijkheden die al dan niet voor handen zijn. Je objectief en goed laten informeren is een eerste stap.

Kan je als particulier de luchtkwaliteit laten meten?

De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) is verantwoordelijk voor het meten van de luchtkwaliteit in Vlaanderen. Wegens beperkte meetapparatuur, financiële middelen en personeelsmiddelen kunnen zij niet ingaan op individuele vragen van particulieren. Als je een analyse wenst te laten uitvoeren, kan je je wenden tot één van de erkende laboratoria. De prijs van een analyse varieert afhankelijk van het gekozen laboratorium en het aantal parameters dat je wenst te laten analyseren. Om een goed beeld te krijgen van de luchtkwaliteit zou de meting wel gedurende een langere periode moeten plaatsvinden omdat de luchtkwaliteit ook beïnvloed wordt door de weersomstandigheden.

Is een benzinewagen beter dan een dieselwagen qua uitstoot van luchtvervuilende stoffen?

Dieselwagens hebben een lagere CO2-uitstoot dan benzinewagens. CO2 (10 à 20% minder) zorgt voor het broeikaseffect en zorgt op die manier voor klimaatproblemen. Deze laatste kunnen op termijn voor gezondheidsproblemen zorgen. CO2 en het daaraan gekoppeld broeikaseffect kunnen ook nu al een bijdrage leveren aan hittegolven tijdens de zomer. 

Benzinewagens hebben een lagere uitstoot van NOx (10x lager), fijn stof en roet dan dieselwagens. NOx draagt bij tot de secundaire vorming van (ultra)fijn stof. Roet en de ultrafijne fractie stof zijn erg schadelijk omdat ze tot diep in de longen indringen en zelfs in de bloedbaan terecht komen. Recente dieselwagens uitgerust met een goede roetfilter zijn qua roetuitstoot vergelijkbaar met moderne benzine-auto's. Door dieselmotoren worden ook katalysatoren ontwikkeld om de uitstoot van NOx drastisch te beperken. Grootschalige toepassing van zulke katalysatoren laat nog wel enkele jaren op zich wachten. Dit maakt de uitstoot van dieselwagens voor de mens ongezonder. 

Wagens op aardgas, LPG of CNG scoren beter. Een elektrische wagen heeft zelfs helemaal geen uitlaatpijp. Toch mag je niet uit het oog verliezen dat ook de elektriciteit op één of andere manier geproduceerd wordt. Wanneer de elektriciteit opgewekt wordt uit groene energie dan zal de milieu-impact veel minder zijn dan als de elektriciteit afkomstig is van fossiele brandstoffen (kolen, aardgas, ...).

Tot slot, de milieu- en gezondheidsimpact van een wagen is niet enkel afhankelijk van het gebruik ervan. Elke wagen moet gefabriceerd worden en belandt uiteindelijk op de schroothoop . Ook het productie- en afbraakproces vereist grondstoffen, water en energie en creëert afvalstromen. Auto's zonder milieu- en gezondheidsimpact bestaan bijgevolg niet.

Kan je nog steeds subsidie aanvragen voor roetfilters op dieselwagens?

Roetfilters zorgen voor een afname van de schadelijke uitstoot uit dieselwagens. Door het plaatsen van een roetfilter draag je bij tot minder fijn stof en lever je een belangrijke bijdrage aan je eigen gezondheid en die van je omgeving.

De Vlaamse overheid geeft een premie voor de installatie van een half-open roetfilter op oudere dieselwagens of bestelwagens met milieuklasse Euro 3 of Euro 4. Je krijgt tot 600 euro van de totale kosten terugbetaald.

Nieuwe wagens komen niet in aanmerking voor de premie omdat deze reeds worden uitgerust met gesloten roetfilters die meer dan 90% van het fijn stof tegenhouden.

Meer info over de premie.

Is de luchtkwaliteit achter een geluidsscherm beter of slechter?

Studies tonen aan dat geluidsschermen en groenbuffers effectief leiden tot minder lawaai (en dus minder gezondheidseffecten t.g.v. geluidshinder).

Over de impact van geluidsschermen op luchtverontreiniging is onenigheid. Sommige onderzoeken melden een positief effect omdat het scherm de vervuilde lucht opstuwt waardoor het kan mengen met meer zuivere lucht uit de hogere luchtlagen. Sommige studies wijzen daarentegen op een negatief effect, waarbij de zone vlakbij het geluidsscherm (30 à 50 meter) een betere luchtkwaliteit zou hebben in vergelijking met het scenario zonder geluidsscherm, maar er op ongeveer 100 meter afstand wind afwaarts wel meer vervuiling zou zijn. Dit laatste geldt voor een situatie waar de wind loodrecht op de weg waait, dit is ook afhankelijk van de hoogte van de geluidsschermen en de windsnelheid. De luchtvervuiling zou bovendien twee keer zo ver reiken dan in de situatie zonder geluidsscherm. Het departement Leefmilieu, Natuur en Energie van de Vlaamse overheid vermoedt bijgevolg een beperkt positief effect, maar verder onderzoek is noodzakelijk om hierover meer duidelijkheid te krijgen.