Fogging

Fogging is het fenomeen waarbij bepaalde materialen in de woning op korte tijd zwart verkleuren doordat semi-vluchtige organische stoffen verdampen en grotere deeltjes vormen met stofdeeltjes in de lucht, waarna ze neerslaan op bepaalde oppervlakken. Dit komt meestal voor in nieuwbouwwoningen of woningen na renovatie.

Gevolgen voor de gezondheid?

Fogging kan zeer hinderlijk zijn, maar tot nu toe zijn er geen aanwijzingen dat deze zwartverkleuring leidt tot gezondheidsklachten.

Onderzoek in woningen met fogging geeft meestal geen aanwijzingen voor specifieke luchtverontreiniging die gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Zolang de oorzaak niet precies bekend is, zijn gezondheidseffecten echter ook niet helemaal uit te sluiten.

De zwarte aanslag is zeer hinderlijk, aangezien deze moeilijk te verwijderen is, schade aan materialen veroorzaakt en vaak na reiniging terug verschijnt. Dit kan zorgen voor stress bij bewoners.


Hoe blootstelling beperken?

Na onderzoek van heel wat gevallen in Duitsland en Nederland, bleken enkele factoren kenmerkend te zijn voor het ontstaan van fogging. Ze hoeven echter niet allemaal tegelijk aanwezig te zijn om fogging te veroorzaken:

  • renovatiewerkzaamheden: gebruik van SVOS-bevattende producten (verven, lakken, …)
  • bouwtechnische aspecten van de woning: de aanwezigheid van temperatuurverschillen, koude oppervlakken en koudebruggen, verminderde luchtdoorlatendheid (opgedreven isolatie zonder rekening te houden met het behouden of creëren van voldoende ventilatie)
  • inrichting van de ruimte: de aanwezigheid van meubilair of producten die semi-vluchtige organische stoffen (SVOS) bevatten (bv. sommige laminaatsoorten,…)
  • gebruik van de ruimte: branden van kaarsen, open haard,…: de roet- en stofdeeltjes kunnen binden met de SVOS
  • binnenklimaat en weeromstandigheden: zeer lage luchtvochtigheid, elektrostatische lucht

Fogging is vaak duidelijker te zien als er gerookt wordt in de woning, maar er lijkt niet echt een verband te zijn tussen roken in de woning en het voorkomen van fogging. De verkleuring kan in elk type woning, bij vrijwel elk type ventilatiesysteem, elke verwarmingsvoorziening, elk type geiser en elk fornuis voorkomen. Niet één woningkenmerk is hiermee als enkelvoudige oorzaak aan te wijzen, alhoewel de luchtvochtigheid wel een belangrijke factor lijkt te zijn.

Doordat SVOS minder snel verdampen dan vluchtige organische stoffen (VOS), duurt het ook langer vooraleer ze volledig verdwenen zijn uit de producten waarin ze verwerkt zitten (verven, vinyltapijten, kunststoffen,…). De verdamping kan in de winter plots stijgen door het aanzetten van de verwarming. In combinatie met de lage luchtvochtigheid en het minder verluchten en ventileren (sluiten van vensters, deuren, roosters,…) kunnen deze stoffen zich binnen opstapelen en de verkleuring veroorzaken. Verlucht en ventileer daarom extra in het stookseizoen (zeker na een renovatie). Zorg ook dat de luchtvochtigheid in huis niet onder de 30% daalt. Probeer de woning zo stofvrij mogelijk te houden, door gebruik te maken van een HEPA-filter in je stofzuiger. Openhaard, kachels en kaarsen zorgen sowieso voor meer fijn stof in de woning en zijn voor een gezonde binnenlucht af te raden.

Het is vaak niet zo gemakkelijk de zwartkleuring te verwijderen. Intensief reinigen met water, allesreiniger, kunststofreiniger, e.d. kan soms helpen. Sommige materialen kunnen zodanig aangetast zijn, dat ze niet meer te reinigen zijn.


Wat is fogging?

Fogging is het fenomeen waarbij bepaalde materialen in de woning op korte tijd zwart verkleuren. Dit kan heel typisch zichtbaar zijn op en boven verwarmingselementen, gordijnen, kunststof oppervlakken, ruiten en op en in elektrische apparatuur, maar ook op muren en plafonds (vooral in hoeken, mogelijks door koudebruggen).

Deze zwartkleuring kan in alle kamers voorkomen, maar komt meestal voor in de woonkamer.



Fogging is niet hetzelfde als de zwartverkleuring door roetaanslag die meestal geleidelijker zichtbaar wordt en afkomstig is van verbrandingsprocessen, zoals roken, bakken en braden, branden van kaarsen, olielampen en open haarden. Roetaanslag in de woning kan ook mee veroorzaakt worden door roetdeeltjes in de buitenlucht.


Hoe word je blootgesteld?

Wat fogging nu precies veroorzaakt, is nog niet helemaal duidelijk. Bij onderzoek worden op de verkleurde oppervlakken wel semi-vluchtige organische stoffen (SVOS) gevonden. Dit zijn stoffen die iets minder vluchtig zijn (verdampen bij hogere temperatuur) dan de vluchtige organische stoffen. Deze SVOS (waaronder weekmakers en brandvertragers) zijn dikwijls niet te ruiken en moeten niet worden gemeld als oplosmiddel, waardoor je aan het etiket van een product niet kan weten of er al dan niet veel in zit. SVOS worden gebruikt in verschillende verven, lakken, vloerlijmen, kunststofmaterialen,….

Aangezien fogging meestal voorkomt in nieuwbouwwoningen of woningen na renovatie, lijkt het heel aannemelijk dat deze stoffen verantwoordelijk zijn. Uit Noors onderzoek blijkt dat een bepaalde stof (TMPD-MIB), die gebruikt wordt in zo goed als alle verven op waterbasis, een belangrijke rol speelt in het proces bij de vorming van de zwarte aanslag. Dit zou kunnen verklaren dat de lage luchtvochtigheid een belangrijke factor is.

Fogging zou veroorzaakt kunnen worden doordat de SVOS verdampen en onder bepaalde omstandigheden, zoals een lage luchtvochtigheid, grotere deeltjes vormen met stofdeeltjes in de lucht, waarna ze neerslaan op bepaalde oppervlakken.

Een andere theorie is dat de SVOS neerslaan op materialen zoals kunststofoppervlakken, en deze hierdoor wat "kleverig" zijn. Bij luchtstromingen kunnen de stofdeeltjes uit de lucht dan vastplakken op de SVOS-bevattende oppervlakken. Dit zorgt dan voor de vuile kleverige laag. Dit noemt men ook wel het kleeffilm-effect.

Het zou ook kunnen dat dit beiden plaatsvindt en zorgt voor de zwarte aanslag in de woning. 


Referenties

 

Actie in de kijker

Gezond uit eigen grond

Tuinieren is populairder dan ooit. Mensen willen gezonde voeding uit eigen streek en gaan zelf aan de slag. Ze zaaien en planten groenten en fruit of leggen een kippenren aan. Zelf tuinieren is...