Hoogspanning

Elektrische energie kan moeilijk worden opgeslagen (behalve in batterijen). De enige oplossing is de verbruikers rechtstreeks te verbinden met de productieplaatsen van elektriciteit. Hiervoor worden hoogspanningslijnen gebruikt.
Is wonen in de buurt van hoogspanningslijnen schadelijk voor de gezondheid? Er is onvoldoende wetenschappelijk bewijs dat gezondheidsschade aantoont.

Gevolgen voor de gezondheid?

De afgelopen decennia hebben veel studies het verband gezocht tussen langdurig verblijven nabij hoogspanning en gezondheidseffecten.

Bij volwassenen vonden wetenschappers nooit enig verband met gezondheidseffecten.   

Studies op basis van bevolkingsonderzoeken vonden een statistisch verband tussen kinderleukemie en het langdurig verblijven in de nabijheid van een magnetisch veld met een blootstelling vanaf 0,4µT en meer. Een statistisch verband is echter geen oorzakelijk verband. Om een oorzakelijk verband aan te tonen is ander onderzoek op proefdieren of cellijnen nodig. Tot op dit ogenblik is noch in cellen, noch in dieren het werkingsmechanisme aangetoond. Bovendien kunnen de meest recente wetenschappelijke studies het statistisch verband ook niet of bijna niet meer terugvinden.

Ondanks dat het niet zeker is dat magnetische velden kinderleukemie kunnen veroorzaken, oordeelde een groep van experten in het Vlaamse consultatietraject hoogspanning dat er toch voldoende reden is tot voorzorg.

Op basis van deze bevolkingsonderzoeken klasseerde het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) het extreem lage frequentie magnetisch veld in 2002 als “mogelijk kankerverwekkend voor de mens”. Stoffen worden tot deze klasse geclassificeerd indien er enig bewijs is dat het kanker kan veroorzaken, maar dit bewijs is niet afdoend op het tijdstip van classificatie.

Meer informatie over hoogspanning en gezondheid kan je vinden op de website van het Departement LNE of de website van Belgian BioElectroMagnetics Group.

Laag frequent geluid
Hoogspanningsstations en transformatorcabines kunnen laag frequent geluid produceren net als industrie, ventilatoren, pompen, ... Dit is geluid met een frequentie die zo laag is, dat het niet voor iedereen waarneembaar of storend is.


Hoe word je blootgesteld aan straling van hoogspanning?


Het hoogspanningsnet bestaat uit verbindingen met spanningsniveaus van 30 kilovolt (kV), 36 kV, 70 kV, 150 kV en 380 kV. De sterkte van het magnetische veld veroorzaakt door de hoogspanningslijn hangt sterk af van verschillende parameters: de stroomsterkte, de opbouw van de lijn (bv. de plaatsing van geleiders en hun onderlinge afstand) en de afstand ten opzichte van de lijn.

Als je dicht bij een hoogspanningslijn woont, kan je blootgesteld worden aan het magnetisch veld van de hoogspanningslijn. Woon je dicht bij een hoogspanningslijn en wil je graag een berekening van je blootstelling dan kan je bij Departement Leefmilieu, Natuur en Energie terecht (milieu.gezondheid@lne.vlaanderen.be). Zij berekenen met behulp van een rekenmodel de sterkte van het magnetisch veld op basis van afstand, stroomsterkte, hoogte en andere eigenschappen van de verschillende hoogspanningstrajecten.

Ook in de buurt van elektriciteitscabines of transformatorsites kan er een magnetisch veld zijn. Hiervoor kan het rekenmodel niet gebruikt worden. Er zijn teveel verschillende types cabines en bovendien varieert het veld ook nog eens met de hoeveelheid stroom die door de cabine loopt. Uit meetstudies blijkt dat de magnetische veldsterkte bij de meeste cabines reeds op korte afstand minder dan 0,4µT is.


Wat is hoogspanning?

Elektrische energie kan moeilijk worden opgeslagen (behalve in batterijen). De enige oplossing is de verbruikers rechtstreeks te verbinden met de productieplaatsen van elektriciteit. Het transport- en distributienet voert de elektriciteit vanuit de productiecentrales tot de gebruikers. Om de energieverliezen tot een minimum te beperken, vergt het transport van elektriciteit over lange afstanden hoogspanningslijnen. De distributie naar de verbruikers gebeurt echter in laagspanning. Een transformator kan het spanningsniveau wijzigen.



Hoogspanningslijnen kunnen elektromagnetische velden veroorzaken. Deze velden bestaan uit elektrische en magnetische velden.

Elektrisch veld
Elke elektrische lading veroorzaakt een elektrisch veld. Wanneer een lamp aangesloten is, ontstaat een elektrisch veld rond de kabel, zelfs als de lamp niet brandt. Het elektrisch veld wordt uitgedrukt in Volt per meter (V/m). 

Magnetisch veld
Een magnetisch veld ontstaat wanneer elektrische ladingen zich verplaatsen. Wanneer een lamp brandt (er vloeit dan stroom door de elektrische draad), ontstaat er naast het elektrisch veld ook een magnetisch veld. Dit magnetisch veld is afhankelijk van de stroom die door de draad vloeit. Het magnetisch veld wordt uitgedrukt in microTesla (µT). 

Het elektromagnetische spectrum
Er bestaat een grote variatie aan elektromagnetische straling, men noemt dit het elektromagnetisch spectrum. Zichtbaar licht en gsm-straling zijn voorbeelden van elektromagnetische straling. De verschillende elektromagnetische stralen worden gekenmerkt door 2 zaken: de frequentie en de golflengte.

De frequentie is het aantal golven per seconde en wordt uitgedrukt in Hertz (Hz).
De golflengte is de afstand die een golf aflegt tijdens een volledige trilling (uitgedrukt in meter).


Het elektromagnetisch spectrum wordt opgedeelde in ioniserende en niet-ioniserende straling:

  • Ioniserende straling (aan de rechterkant in de figuur) kan chemische verbindingen verbreken in je lichaam. Dit kan leiden tot het ontstaan van kanker. Een voorbeeld hiervan is het ontstaan van huidkanker bij te veel blootstelling aan ultraviolet-straling van de zon.

  • Niet-ioniserende straling (aan de linkerkant in de figuur) kan echter geen bindingen van eiwitten breken.

De straling waar het hier om gaat, staat helemaal links in de figuur: het gaat om elektrische en magnetisch velden die ontstaan bij ons elektriciteitsnet. Die straling wordt ook wel ELF-straling (Extreem Lage Frequentie) genoemd en heeft een frequentie van 50 Hz.


De elektrische velden die bij die frequenties ontstaan, kunnen in normale omstandigheden het lichaam niet binnendringen. Door bijvoorbeeld muren, bomen, ... worden de elektrische velden afgeschermd.  Bij ondergrondse kabels worden de elektrische velden tegengehouden door het isolerende omhulsel rond de geleiders.

Magnetische velden daarentegen laten zich niet tegenhouden door dergelijke materialen en kunnen dus wel het lichaam binnendringen.


Normen en richtlijnen

  • ICNIRP (Internationale Commissie voor de Bescherming tegen Niet-Ioniserende Straling) - 2010

200 µT voor blootstelling van de algemene bevolking
1000 µT voor blootstelling van de beroepsbevolking

Beiden zijn maximale waarden, ook referentiewaarden genoemd.  Het is aanbevolen om deze blootstelling voor de bevolking in het algemeen niet te overschrijden.
 

  • Binnenmilieubesluit

0,2 µT: richtwaarde voor straling in het binnenmilieu (dit is een ideale waarde die juridisch niet afdwingbaar is)
10 µT: interventiewaarde voor straling in het binnenmilieu van woningen en publieke gebouwen (dit is de enige norm die er is in Vlaanderen).
 

  • Epidemiologische drempelwaarde

0,4 µT (meer voorkomen van leukemie bij kinderen)

Met uitzondering van interventiewaarde uit het binnenmilieubesluit is er voor wat het magnetisch veld betreft, momenteel geen Belgische noch Vlaamse normering.  In Vlaanderen werd wel een participatietraject doorlopen met experts en het maatschappelijk middenveld wat betreft mogelijke normering van hoogspanning.  Het eindrapport van dit consultatietraject kan u hier lezen.
Uit de resultaten van dit traject kan worden besloten dat de deelnemers aan zowel de experten workshop als de stakeholder workshop het nuttig achten om reeds op korte termijn normen of aanbevelingen op te stellen voor blootstelling aan ELF magnetische velden. Anderzijds worden een aantal acties voorgesteld die extra studiewerk vereisen en op (middel)lange termijn realiseerbaar zijn.
 


Referenties

  • Verschaeve L., Brits E., Bossuyt M., Adang D., Decat G., Martens L., Joseph W. (2011) MIRA Milieurapport Vlaanderen, Achtergronddocument 2011, Niet-ioniserende straling , Vlaamse Milieumaatschappij
  • Verschaeve L., Decat G., Maes A. (2004) Inventarisatie van blootstellingsniveaus van niet-ioniserende elektromagnetische straling door de bevolking in Vlaanderen, literatuurstudie. Vito, Milieutoxicologie (TOX) en Integrale Milieustudies (IMS)
  • Van Esch L., Verbeeck K., Uljee I., Decat G. en Engelen G. (2015) Uitwerking van de resultaten van het consultatietraject ELF: uitwerking en doorrekening van mogelijke beleidsscenario’s over bronnen van extreem laag frequente straling. Studie uitgevoerd in opdracht van: het departement Leefmilieu, Natuur en Energie
  • De Ridder M. (2002) Gezondheidseffecten van elektromagnetische straling.
  • www.lne.be/hoogspanning, Onderzoek hoogspanning. (bezocht april, 2016)
  • www.kankerregister.org (bezocht februari, 2015)
  • www.bbemg.be. Gezondheid. (bezocht april, 2016)

Actie in de kijker

Campagnetoolkit Warme Dagen

Elk jaar in de zomer hebben we enkele warme dagen.  De hoge temperatuur en ozonpieken kunnen gevolgen hebben voor de gezondheid.  Daarom vraagt de Vlaamse Overheid om...