Kwik

Wanneer een kwikbevattend voorwerp breekt, kan je in contact komen met kwik(damp), waardoor gezondheidseffecten kunnen optreden. Op een correcte manier opruimen is van belang om de blootstelling aan kwik zo laag mogelijk te houden.

Gevolgen voor de gezondheid?

Niet al het kwik dat je inademt, wordt ook effectief door het lichaam opgenomen. Bij volwassenen wordt ongeveer 80% effectief opgenomen door de longen en het bloed.

Effecten van acute blootstelling aan metallisch kwik

Na het inademen van veel kwik kan je binnen enkele uren last krijgen van hoesten, rillingen, koorts, hoofdpijn en kortademigheid. Je kan ook last hebben van een metaalsmaak, maagdarmklachten zoals misselijkheid, braken en diarree, speekselvloed en een gevoel van zwakte. Neem steeds contact op met een arts!

Effecten van chronische blootstelling aan metallisch kwik

Word je langere tijd blootgesteld aan kleinere hoeveelheden kwik, dan zal vooral het centraal zenuwstelsel daar onder lijden. Dit geeft onder andere volgende effecten: trillingen, prikkelbaarheid, slecht concentratievermogen, problemen met kortetermijngeheugen, verminderde prestaties voor oog-handcoördinatie,....

Hoe meer je bent blootgesteld, hoe ernstiger de effecten zijn. Ze zullen mogelijks ook blijvend zijn.

Gevoelige groepen

Iedereen zal bij voldoende blootstelling effecten ondervinden van kwik, maar vooral kinderen en zwangere vrouwen (en dan vooral hun kind) zijn extra gevoelig.

Kinderen ademen relatief meer lucht in dan volwassenen en ademen de lucht in die dichter bij de grond hangt. Dit is net de lucht die meer kwikdamp bevat als er kwik op de grond ligt.
Kinderen en ongeboren kinderen zijn ook extra gevoelig omdat hun zenuwstelsel nog in ontwikkeling is.


Hoe blootstelling beperken?

Uiteraard kan je er voor kiezen om kwikbevattende toestellen of voorwerpen meteen allemaal naar het containerpark te brengen. Zo vermijd je dat ze vroeg of laat breken in je huis. Dit is de beste manier om blootstelling te vermijden.

Heb je toch een kwiktoestel dat breekt, dan is het heel belangrijk om op een correcte manier om te gaan met het gemorste kwik.

Voor het opruimen van gebroken kwikbarometers doe je best beroep op een professioneel schoonmaakbedrijf met expertise in specifieke chemische verontreinigingen, omdat je dit zelf nooit voldoende kan opruimen.


Hoe een kwikthermometer opruimen die gebroken is op harde ondergrond (tegels, steen)?

Wat moet je meteen doen?

  • Laat iedereen de ruimte verlaten (zeker zwangere vrouwen, kinderen en huisdieren).
  • Loop niet door het gebroken materiaal en het gemorste kwik. Als je vermoedt dat je door het gebroken materiaal hebt gelopen, doe dan je schoenen uit, verpak ze in een plastic zak, zet deze buiten en behandel deze als chemisch afval.
  • Open ramen en buitendeuren, maar sluit de binnendeuren naar andere ruimtes.
  • Zet de verwarming en airco uit.
  • Gebruik zeker geen stofzuiger! Heb je toch je stofzuiger gebruikt, doe ze dan in een plastic zak en voer deze af als chemisch afval.
  • Gebruik geen bezem of stoffer en blik.
  • Spoel kwik nooit door de afvoer weg.

Welk materiaal heb je nodig om op te ruimen?

  • Speelkaarten (of rubberen ruitenwisser)
  • Afwasbak
  • Brede tape of plakband
  • Zaklantaarn
  • Rubberen (schoonmaak)handschoenen
  • WC/keukenpapier
  • Plastic (vuilnis)zakken
  • Glazen pot met metalen deksel (vb. confituurpot)
  • Optioneel: Oogdruppelaar
  • Optioneel: Scheergel/schuim en kwast

Wat doe je voor je opruimt?

  • Doe alle sieraden af: goud kan namelijk oplossen in kwik.
  • Trek oude schoenen en kleding aan die je nadien kan weggooien of doe plastic hoesjes of plastic zakken over je schoenen.
  • Trek rubberen handschoenen aan.
  • Leg een plastic zak op een schoon gedeelte nabij de gebroken thermometer op de grond. Plaats hierop een afwasbak met daarin een glazen pot met metalen deksel.

Opruimen van kwik.

  • Raap het gebroken materiaal voorzichtig op en leg het op WC/keukenpapier, vouw het papier er rond en steek dit pakketje in de glazen pot.
  • Werk van buiten naar binnen toe. Veeg de kleine kwikdruppels nauwgezet met een speelkaart of rubberen ruitenwisser voorzichtig naar elkaar toe, zodat er grote kwikdruppels ontstaan.
  • Gebruik een tweede speelkaart om kwikdruppels op te vegen en in de glazen pot te stoppen. De kwikdruppels kan je eventueel ook opzuigen met een oogdruppelaar.
  • Gebruik een zaklantaarn om kleine kwikdruppels te vinden. Het licht zal op de gladde en glimmende kwikdruppels weerkaatsen waardoor je deze gemakkelijker kan zien.
  • Gebruik plakband om deze kleine druppels op te ruimen. Plak het plakband over de kwikdruppel, druk het plakband aan en trek het voorzichtig weer los, vouw het tot een propje samen en stop dit in de glazen pot.
    • Een andere manier om kleine druppels kwik op te ruimen is met scheerschuim en een kwast: maak de kwast plakkerig met een klein beetje scheerschuim. Door te deppen en zeer zacht te vegen zullen de kleine kwikdruppels aan de kwast plakken. Veeg de kwast af aan een vochtig stuk keukenrol.
  • Let op dat het kwik niet onder een plint of in kieren terechtkomt.
  • Let extra op het schoonmaken onder poten van tafels, stoelen en kasten.

Wat doe je nadat je hebt opgeruimd?

  • Was je handen grondig na het opruimen.
  • Ventileer de ruimte minimaal 2 dagen extra goed met buitenlucht en liefst nog langer.
  • Indien kleding, linnengoed of andere zachte stoffen direct in contact zijn geweest met het gebroken glas of poeder van de lamp, dan moet je deze weggooien. Deze verontreinigde materialen mag je niet wassen in een wasmachine of naar een droogkuis brengen.
  • Verzamel het verontreinigde materiaal, stop het in een plastic zak en sluit deze af. Plaats de plastic zak buiten. - Stop al het materiaal dat in aanraking is geweest met het kwik, zoals schoenen, kleding, afwasbak en glazen pot in een plastic zak. Plak de plastic zak dicht met tape en plaats deze buiten.

Wat doe je met het afval?

  • Breng de plastic zak(ken) met verontreinigd materiaal als chemisch afval naar het containerpark.

Hoe een kwikthermometer opruimen die gebroken is op laminaatvloer?

Wat moet je meteen doen?

  • Laat iedereen de ruimte verlaten (zeker zwangere vrouwen, kinderen en huisdieren).
  • Loop niet door het gebroken materiaal en het gemorste kwik. Als je vermoedt dat je door het gebroken materiaal hebt gelopen, doe dan je schoenen uit, verpak ze in een plastic zak, zet deze buiten en behandel deze als chemisch afval.
  • Open ramen en buitendeuren, maar sluit de binnendeuren naar andere ruimtes.
  • Zet de verwarming en airco uit.
  • Gebruik zeker geen stofzuiger! Heb je toch je stofzuiger gebruikt, doe ze dan in een plastic zak en voer deze af als chemisch afval.
  • Gebruik geen bezem of stoffer en blik.
  • Spoel kwik nooit door de afvoer weg.

Welk materiaal heb je nodig om op te ruimen?

  • Speelkaarten (of rubberen ruitenwisser)
  • Afwasbak
  • Brede tape of plakband
  • Zaklantaarn
  • Rubberen (schoonmaak)handschoenen
  • WC/keukenpapier
  • Plastic (vuilnis)zakken
  • Glazen pot met metalen deksel (vb. confituurpot)
  • Optioneel: Oogdruppelaar
  • Optioneel: Scheergel/schuim en kwast?

Wat doe je voor je opruimt?

  • Doe alle sieraden af: goud kan namelijk oplossen in kwik.
  • Trek oude schoenen en kleding aan die je nadien kan weggooien of doe plastic hoesjes of plastic zakken over je schoenen.
  • Trek rubberen handschoenen aan.
  • Leg een plastic zak op een schoon gedeelte nabij de gebroken thermometer op de grond. Plaats hierop een afwasbak met daarin een glazen pot met metalen deksel. 

Opruimen van kwik

  • Raap het gebroken materiaal voorzichtig op en leg het op WC/keukenpapier, vouw het papier er rond en steek dit pakketje in de glazen pot.
  • Werk van buiten naar binnen toe. Veeg de kleine kwikdruppels nauwgezet met een speelkaart of rubberen ruitenwisser voorzichtig naar elkaar toe, zodat er grote kwikdruppels ontstaan.
  • Gebruik een tweede speelkaart om kwikdruppels op te vegen en in de glazen pot te stoppen. De kwikdruppels kan je eventueel ook opzuigen met een oogdruppelaar.
  • Gebruik een zaklantaarn om kleine kwikdruppels te vinden. Het licht zal op de gladde en glimmende kwikdruppels weerkaatsen waardoor je deze gemakkelijker kan zien.
  • Gebruik plakband om deze kleine druppels op te ruimen. Plak het plakband over de kwikdruppel, druk het plakband aan en trek het voorzichtig weer los, vouw het tot een propje samen en stop dit in de glazen pot.
    • Een andere manier om kleine druppels kwik op te ruimen is met scheerschuim en een kwast: maak de kwast plakkerig met een klein beetje scheerschuim. Door te deppen en zeer zacht te vegen zullen de kleine kwikdruppels aan de kwast plakken. Veeg de kwast af aan een vochtig stuk keukenrol.
  • Nadat je alle zichtbare kwikresten hebt opgeruimd zoals hierboven beschreven, haal je de laminaatdelen waarop kwik heeft gelegen er uit. De laminaatdelen (let op de groefdelen) kan je met behulp van een nat wegwerpdoekje schoonmaken. Na gebruik steek je dit doekje ook in de glazen pot.
  • Maak ook de ondergrond grondig schoon. Gebruik hierbij de zaklantaarn om mogelijk kleine kwikdruppels te vinden en gebruik (indien nodig) plakband om deze kleine druppels op te ruimen.
  • Let extra op het schoonmaken onder poten van tafels, stoelen en kasten. Maak ook schoon onder de plinten (maak plinten los van vloer/muur).
  • Vervolgens kan je de laminaatdelen en plinten weer terugplaatsen.

Wat doe je nadat je hebt opgeruimd?

  • Was je handen grondig na het opruimen.
  • Ventileer de ruimte minimaal 2 dagen extra goed met buitenlucht en liefst nog langer.
  • Indien kleding, linnengoed of andere zachte stoffen in direct contact zijn geweest met het kwik, dan moet je deze weggooien. Deze verontreinigde materialen mag je niet wassen in een wasmachine of naar een droogkuis brengen.
  • Verzamel het verontreinigde materiaal, stop het in een plastic zak en sluit deze af. Plaats de plastic zak buiten.
  • Stop al het materiaal dat in aanraking is geweest met het kwik, zoals schoenen, kleding, afwasbak en glazen pot in een plastic zak. Plak de plastic zak dicht met tape en plaats deze buiten.

Wat doe je met het afval?

  • Breng de plastic zak(ken) met verontreinigd materiaal als chemisch afval naar het containerpark.

Hoe een kwikthermometer opruimen die gebroken is op zachte ondergrond (tapijt, vloerbekleding)?

Wat moet je meteen doen?

  • Laat iedereen de ruimte verlaten (zeker zwangere vrouwen, kinderen en huisdieren).
  • Loop niet door het gebroken materiaal en het gemorste kwik. Als je vermoedt dat je door het gebroken materiaal hebt gelopen, doe dan je schoenen uit, verpak ze in een plastic zak, zet deze buiten en behandel deze als chemisch afval.
  • Open ramen en buitendeuren, maar sluit de binnendeuren naar andere ruimtes.
  • Zet de verwarming en airco uit.
  • Gebruik zeker geen stofzuiger! Heb je toch je stofzuiger gebruikt, zet ze dan buiten, verwijder direct de stofzak, doe hem in een plastic zak en voer deze af als chemisch afval. Heb je de stofzuiger toch gebruikt, doe ze dan in een plastic zak en voer hem af als chemisch afval.
  • Gebruik geen bezem of stoffer en blik.
  • Spoel kwik nooit door de afvoer weg.

Welk materiaal heb je nodig om op te ruimen?

  • Speelkaarten (of rubberen ruitenwisser)
  • Afwasbak
  • Brede tape of plakband
  • Zaklantaarn
  • Rubberen (schoonmaak)handschoenen
  • WC/keukenpapier
  • Plastic (vuilnis)zakken
  • Glazen pot met metalen deksel (vb. confituurpot)
  • Optioneel: Oogdruppelaar
  • Optioneel: Scheergel/schuim en kwast 

Wat doe je voor je opruimt?

  • Doe alle sieraden af: goud kan namelijk oplossen in kwik.
  • Trek oude schoenen en kleding aan die je nadien kan weggooien of doe plastic hoesjes of plastic zakken over je schoenen.
  • Trek rubberen handschoenen aan.
  • Leg een plastic zak op een schoon gedeelte nabij de gebroken thermometer op de grond. Plaats hierop een afwasbak met daarin een glazen pot met metalen deksel.

Opruimen van kwik

  • Raap het gebroken materiaal voorzichtig op en leg het op WC/keukenpapier, vouw het papier er rond en steek dit pakketje in de glazen pot.
  • Verontreinigd tapijt kan je niet goed reinigen. Gebruik een scherp mes om het verontreinigde gedeelte van het tapijt weg te snijden.
  • Steek het verwijderde gedeelte tapijt en al het materiaal dat in contact is gekomen met het kwik in een plastic zak, plak deze dicht en zet de zak direct buiten.
  • Kwikdruppels zijn zwaar waardoor ze gemakkelijk door het tapijt heen zakken. Maak daarom ook de onderliggende vloer goed schoon.
  • Werk van buiten naar binnen toe. Veeg de kleine kwikdruppels nauwgezet met een speelkaart of rubberen ruitenwisser voorzichtig naar elkaar toe, zodat er grote kwikdruppels ontstaan.
  • Gebruik een tweede speelkaart om kwikdruppels op te vegen en in de glazen pot te stoppen. De kwikdruppels kan je eventueel ook opzuigen met een oogdruppelaar.
  • Gebruik een zaklantaarn om kleine kwikdruppels te vinden. Het licht zal op de gladde en glimmende kwikdruppels weerkaatsen waardoor je deze gemakkelijker kan zien.
  • Gebruik plakband om deze kleine druppels op te ruimen. Plak het plakband over de kwikdruppel, druk het plakband aan en trek het voorzichtig weer los, vouw het tot een propje samen en stop dit in de glazen pot.
    • Een andere manier om kleine druppels kwik op te ruimen is met scheerschuim en een kwast: maak de kwast plakkerig met een klein beetje scheerschuim. Door te deppen en zeer zacht te vegen zullen de kleine kwikdruppels aan de kwast plakken. Veeg de kwast af aan een vochtig stuk keukenrol.
  • Let op dat het kwik tijdens het opruimen niet onder een plint of in kieren terechtkomt.
  • Let extra op het schoonmaken onder poten van tafels, stoelen en kasten. Maak ook schoon onder de plinten (maak plinten los van vloer/muur).

Wat doe je nadat je hebt opgeruimd?

  • Was je handen grondig na het opruimen.
  • Ventileer de ruimte minimaal 2 dagen extra goed met buitenlucht en liefst nog langer.
  • Indien kleding, linnengoed of andere zachte stoffen in direct contact zijn geweest met het kwik, dan moet je deze weggooien. Deze verontreinigde materialen mag je niet wassen in een wasmachine of naar een droogkuis brengen.
  • Verzamel het verontreinigde materiaal, stop het in een plastic zak en sluit deze af. Plaats de plastic zak buiten.
  • Stop al het materiaal dat in aanraking is geweest met het kwik, zoals schoenen, kleding, afwasbak en glazen pot in een plastic zak. Plak de plastic zak dicht met tape en plaats deze buiten.

Wat doe je met het afval?

  • Breng de plastic zak(ken) met verontreinigd materiaal als chemisch afval naar het containerpark.

Wat is kwik?

Kwik of Hg is het enige metaal dat onder normale omstandigheden vloeibaar is. Kwik heeft de neiging om als typische, kleine druppeltjes samen te blijven. Bij kamertemperatuur verdampt kwik. Zo komen kwikdampen in de lucht.

Kwikdampen kan je inademen waardoor je ernstige gezondheidsproblemen kan krijgen. De kwikdampen zijn zwaarder dan lucht waardoor ze vooral, maar niet uitsluitend, laag (1m hoogte) bij de grond hangen. Kwikdampen kan je niet ruiken.

Kwik werd vroeger heel vaak gebruikt in thermometers en barometers, maar deze worden niet meer verkocht tenzij op rommelmarkten, tweedehandsbeurzen en tussen particulieren onderling.

Ter vergelijking: in een oude kwikkoortsthermometer zit zo’n 100 tot 350 keer meer gram kwik dan in een spaarlamp en in een oude barometer zelfs tot 450.000 keer meer, namelijk 900 gram kwik!

Product Kwik in gram Kwik in ml
Barometer 100-900 7-66
Bloeddrukmeter 150 11
Kwikschakelaar 3.5 0.3
Thermometer 3 0.2
Koortsthermometer 0.5-0.7 0.05
Spaarlamp 0.002-0.005 0.0001-0.0004
TL-lamp 0.003 0.0002
Elektronica met kwiklamp/lcd 0-0.1 0-0.05

Hoe word je blootgesteld?

In de woning kan je vooral in contact komen met kwik(damp) als een kwikbevattend toestel breekt, bijvoorbeeld een kwikthermometer, een kwikkoortsthermometer, een kwikbarometer, een kwikthermostaat, een spaarlamp, TL-lamp,...

Als kwik zich uit zo'n toestel kan verspreiden in de woning, kan het nog een hele tijd kwikdampen verspreiden, waardoor je gezondheidrisico's loopt.

Als een spaarlamp of TL-lamp breekt, kan je geen kwikdruppels zien omdat er slechts heel weinig kwik in zit. Bij de andere toestellen (thermometers, barometers,...) zit er wel meer kwik in en kunnen de kwikdruppeltjes in tapijten of tussen spleten en kieren terechtkomen, waar ze nog een hele tijd kwikdampen kunnen afgeven.


Referenties

  • National Collaborating Centre for Environmental Health (NCCEH) (2012) - Cleanup instructions for small mercury spills.
  • Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) (2011) - GGD-richtlijn medische milieukunde Kwik in het binnenmilieu en gezondheid.
  • Toezicht Volksgezondheid: Koen de schrijver, Gerrit Tilborghs, Dirk Wildemeersch (2009) - Wonen en gezondheid 4de editie.
  • RIVM (2011) - GGD-richtlijn medische milieukunde: kwik in het binnenmilieu en gezondheid

Actie in de kijker

Gezond uit eigen grond

Tuinieren is populairder dan ooit. Mensen willen gezonde voeding uit eigen streek en gaan zelf aan de slag. Ze zaaien en planten groenten en fruit of leggen een kippenren aan. Zelf tuinieren is...