Teek

Teken zijn kleine, spinachtige parasieten die zich kunnen vastzetten op de huid van mensen en dieren om bloed te zuigen. Een beet van een teek is vaak onschuldig en pijnloos, maar wanneer de teek besmet is met een bacterie, kan je er ziek van worden.

Gevolgen voor de gezondheid?

Mensen en dieren worden in de meeste gevallen niet ziek van een tekenbeet.  Soms kan de beet jeuk veroorzaken, maar dit is niet altijd het geval. Enkel indien de teek besmet is met een bacterie (Borrelia burgdorferi) kan een tekenbeet de ziekte van Lyme veroorzaken.  De besmetting kan dan gebeuren doordat de teek die zich volzuigt met bloed, wat speeksel afgeeft aan diegene die ze gebeten heeft. 

In België kan de teek naast de ziekte van Lyme ook Anaplasmose veroorzaken.

Ziekte van Lyme

Naar huidige schatting zijn ongeveer 10 tot 20 % van de teken besmet met de bacterie Borrelia burgdorferi.

De kans dat je besmet raakt stijgt naarmate de teek langer vastgehaakt op de huid blijft zitten.  Minder dan 1 % van de besmette personen ontwikkelt de ziekte van Lyme. De ziekte van Lyme wordt altijd overgedragen via een teek en kan dus bijvoorbeeld niet rechtstreeks overgedragen worden van mens op mens.

De ziekte van Lyme is een ziekte die meerdere orgaansystemen kan aantasten. Er kunnen drie stadia worden onderscheiden, maar het is mogelijk dat ze niet alle drie worden doorlopen:

1e stadium: 3 dagen tot 3 maanden na de beet    

  • op de plaats of in de buurt van de beet ontstaat een rode, ringvormige vlek die geleidelijk groter wordt.  De vlek verschijnt meestal na enkele dagen tot twee weken na de beet, maar dat kan ook pas na drie maanden zijn. Soms kunnen mensen besmet raken zonder dat ze een rode ring gezien hebben.
  • griepsymptomen zoals hoofdpijn, keelpijn, vermoeidheid, matige koorts,... kunnen voorkomen.

Het eerste stadium van de ziekte kan goed met antibiotica behandeld worden. Het is van groot belang dat u contact opneemt met de huisarts van zodra deze symptomen optreden. De huisarts zal u een antibioticakuur voorschrijven.

2e stadium: enkele weken of maanden na de beet

  • pijn ter hoogte van armen of benen
  • een scheefstaand gezicht door een gelaatsspierverlamming
  • dubbel zicht
  • hartritmestoornissen

3e stadium: maanden en soms zelfs jaren na de beet

  • pijn en zwelling in één of meerdere gewrichten (dikwijls de knie)
  • chronische neurologische stoornissen (zelden)
  • laattijdige huidletsels op armen en/of benen

Welke klachten iemand krijgt, verschilt per persoon. Niet alle besmette personen zullen de ziekte ontwikkelen. Als de ziekte niet op tijd wordt ontdekt, bestaat de kans op meer ernstige verschijnselen waarbij spieren, gewrichten, het zenuwstelsel en het hart kunnen worden aangetast. De meeste van die verschijnselen zijn omkeerbaar als u ze laat behandelen. Alleen de gewrichtsklachten kunnen van blijvend zijn, zelfs na behandeling. Hoe langer u wacht met de behandeling, hoe langer het herstel zal duren.

De ziekte van Lyme is in België de meest voorkomende ziekte die door de teek verspreid wordt. Het aantal gevallen van de ziekte van Lyme in België kan enkel geschat worden.  Zo schat men op basis van gegevens van huisartsenpraktijken dat op 10 000 Belgen 9 de rode ringvormige uitslag (erythema migrans) ontwikkelen. 

Anaplasmose

In het speeksel van de teek kan ook de Anaplasmose-bacterie (Anaplasma phagocytophilum) aanwezig zijn. Anaplasmose wordt gekenmerkt door een geheel van symptomen die lijken op die van griep en die 5 à 15 dagen na de tekenbeet verschijnen: hoge koorts (39°C of meer), spierpijn, hoofdpijn, soms gewrichtspijn.

Het aantal gevallen in België ligt laag, maar de ziekte lijkt in opmars. Deze ziekte kan ook samen voorkomen met  de ziekte van Lyme (co-infectie).


Hoe een tekenbeet voorkomen?

Om een tekenbeet en dus ook de Lymeziekte te voorkomen, zijn er een aantal eenvoudige voorzorgsmaatregelen die je kan nemen.  De tips bieden geen garantie dat je geen tekenbeet oploopt. Het blijft belangrijk om te controleren op tekenbeten nadat je in het groen bent geweest.

  • Blijf in bossen op de paden en strijk niet langs struiken en planten omdat er misschien wel teken op zitten die wachten op een gastheer.
  • Bescherm je huid als je in het bos speelt, vooral als er lage begroeiing is. Draag lange mouwen, lange broekspijpen en gesloten schoeisel. Stop je broekspijpen in je sokken.  Teken kruipen vaak op het hoofd van een kind. Laat hen daarom een pet dragen als extra bescherming.
  • Je kan preventief een  insectenwerend product gebruiken op basis van DEET op niet-bedekte delen van de huid of zelfs op je kleding. Zo’n producten beschermen slechts tijdelijk. Wees extra voorzicht bij kinderen en gebruik bij hen enkel een product met maximaal 20% DEET. Lees aandachtig de bijsluiter.
  • Ga na het wandelen en spelen na of er teken op je huid zitten. Zorg dat dit ook bij kinderen gebeurt.

Er bestaat nog geen preventieve behandeling voor de Lymeziekte of Anaplasmose.  Beide ziekten kunnen wel met antibiotica behandeld worden. Een snelle behandeling met antibiotica zal genezing in de hand werken en de ongemakken voor de patiënt en het risico op latere complicaties beperken. Neem nooit op eigen initiatief antibiotica!


Wat zijn teken?

Een teek is een heel klein, bruinzwart diertje dat lijkt op een plat spinnetje. Het is een huidparasiet die behoort tot de familie van de mijten.

Een teek heeft vier levensstadia: ei, larve, nimf en volwassen teek. In de laatste drie stadia heeft een teek bloed van een gastheer (mens of dier) nodig om zich verder te ontwikkelen. Er zijn twee grote families: de schildteken (hard lijfje) of lederteken (zacht lijfje).

      
Figuur 1. Schildteek                                                                                    Figuur 2. Lederteek


Hoe en waar ondervind je overlast?

Teken kunnen niet springen of vliegen. Ze wachten daarom op een plant of gras tot een gastheer voorbijkomt en laten zich op het gepaste moment vallen. De teek is goed uitgerust om zich aan voorbijgaande gastheren vast te klampen. Eens vastgebeten, zuigt ze zich langzaam vol bloed. Wanneer een teek niet gestoord wordt (bv. bij een dier), kan een tekenmaaltijd tot zeven dagen duren. Bij het zuigen wordt het achterlijf van een teek steeds groter, volgezogen heeft het achterlijf de grote van een erwt.

Teken komen voor  in het hele land : in bossen, maar ook op plaatsen met lage begroeiing zoals hoog gras, varens, struiken, weiden.  Ook in groene stadsruimten zoals parken vind je ze terug. Wanneer je gebeten wordt door een teek kan je deze registreren op de website www.tekennet.be van het Wetenschappelijk Insitituut Volksgezondheid. Deze registratiegegevens kunnen helpen om gebieden met een hoog risico op tekenbeten in kaart te brengen. Hoe meer mensen deelnemen, hoe beter de kaarten de werkelijkheid weerspiegelen.

De periode waarin teken voorkomen, hangt sterk af van het weer. Ze zijn altijd aanwezig, maar zodra de temperatuur boven de 10°C stijgt, dus ongeveer vanaf maart tot oktober, worden ze actief.


Hoe een teek verwijderen?

Spoor alle teken zorgvuldig op. Een teek kan zich overal vastbijten, maar heeft een voorkeur voor liezen, knieholtes, oksels, bilspleet en randen van ondergoed, achter de oren en rond de haargrens in de nek.

Op internet circuleren foutieve en risicovolle instructies over het verwijderen van teken met behulp van water en zeep. Lees hieronder de correcte info over het verwijderen van teken!

Verwijder alle teken zo vlug mogelijk op de correcte manier (hoe langer de teek op de huid zit, hoe groter het risico op besmetting met de ziekteverwekkende bacterie) en voer de volgende stappen zo goed mogelijk  uit:

  • Beschadig de teek niet.
  • Neem met een pincet of tekentang die je kan kopen bij de apotheker de kop van de teek vast. Als u geen pincet of tekentang heeft, probeer dan de teek zo dicht mogelijk op de huid bij de kop vast te houden tijdens het verwijderen. Knijp bij het verwijderen niet in het achterlichaam van de teek en trek er niet aan. Trek de teek in één keer uit de huid, ga niet eerst zachtjes zitten draaien.
  • Ontsmet de wonde en de pincet grondig met 70% alcohol of ander ontsmettingsmiddel en was je handen.
  • Noteer de dag van de beet.


     
  • Als je de teek er niet helemaal uit kan halen, raadpleeg je een arts om het in de huid achtergebleven deel te laten verwijderen.
  • Noteer bij de datum van de beet de vermoedelijke plaats van besmetting om dit aan de arts te kunnen vertellen indien er symptomen zouden optreden
  • Als er rode vlekken, hoofdpijn, hoge koorts, griepsymptomen of andere ziekteverschijnselen optreden na een tekenbeet,  raadpleeg je zo snel mogelijk een arts om de diagnose te laten stellen en eventueel een behandeling te laten voorschrijven. Indien nodig zal bloed worden genomen om na te gaan of er sprake is van besmetting met de bacterie. zo nodig worden antibiotica voorgeschreven.
  • Ga na of vrienden geen tekenbeet hebben.

Normen

Er zijn geen normen voor teken. Teken horen nu eenmaal bij de natuur. Leg jezelf de norm op hier bewust mee om te gaan en na een wandeling te controleren op teken. Volwassenen kunnen dit zelf, kinderen help je best hierbij.


Actie in de kijker

Communicatietoolkit ozon-hitte

Elk jaar in de zomer hebben we enkele warme dagen.  De hoge temperatuur en ozonpieken kunnen gevolgen hebben voor de gezondheid.  Daarom vragen we om extra acties te...

Actieweek Gezond Binnen 2016

VIGeZ, de Vlaamse Logo's, Zorg en Gezondheid en Kom op tegen Kanker slaan in het najaar de handen in elkaar: Van 14 tot 18 november 2016 vindt de actieweek 'Gezond Binnen'...